مهريه و ارزش آن بر اساس سنت

يكي از كليد واژه هايي كه بيشترين ارجاع را به وبلاگ من از موتور هاي جستوجو گر داشته «مهرالسنه» بوده و آن به واسطه پست ارزش كنوني مهرالسنه كه بسيار قبل نوشته بودم است. به همين خاطر مفيد ديدم دوباره اضافاتي را در موردش بنويسم زيرا شايد براي جواناني كه قصد ازدواج بر اساس سنت را دارند مفيد باشد و ميدانيد يكي از مباحث پيچيده امروز بحث ارزش بهينه مهريه، حق طلاق، جهيزيه و … است البته نميخواهم در مورد ارزش بهينه مهريه صحبتي كنم و كار من هم نيست البته پستي از حامد قدوسي در اين زمينه نوشته شده كه شايد مفيد باشد، در نوشته مذكور ، از روش برابري قدرت خريد ppp حساب كردم كه مهريه حضرت زهرا در اوريل 2008 (حدود 6 ماه پيش) 4 ميليون و 800 هزار تومان است روش محاسبه هم به اين صورت بود كه: در آن زمان 500 درهم مهريه بوده بعد با استفاده از برابري درهم  با كالاي شتر در آن زمان (مثلا با استفاده از قانون ديه كه هم با شتر بيان شده و هم با درهم) محاسبه شد كه مقدار مهريه برابر مثلا 5 شتر است و سپس مي اييم ارزش 5 شتر را در حال حاظر حساب ميكنيم و ارزش كنوني مهرالسنه بدست مي ايد. اما اين روش اشكال بزرگي دارد زيرا يكي از فرض هاي شاخص برابري قدرت خريد (purchasing power parity) فرض يكساني قيمت است يعني در يك لحظه از زمان كالاها در همه نقاط به سمت يك قيمت ميل مي كنند و البته فرض منطقي مي باشد زيرا اگر تفاوت قيمت فاحش باشد با فرض ازادي جريان كالا ها قيمت ها تعديل مي شوند اما لزومي ندارد در طول تاريخ هم قيمت ها به يك قيمت يكسان ميل كنند چرا؟ اول بايد قيمت را تحليل كنيم. قيمت چيست و از كجا تعيين مي شود؟ ارزش بازاري كالا را قيمت گويند كه از برخورد منحني هاي عرضه و تقاضا تعيين مي شود عرضه و تقاضا را چه چيزي شكل ميدهد؟ تمايلات و ترجيحات عرضه كنندگان و تقاضا كنندگان و ارزش ذهني كه شما به كالاي مورد نظر ميدهيد (منحني تقاضا را از نقاط حداكثر مطلوبيت مصرف كننده استخراج ميكنند و روي منحني عرضه شرط تعادل حداكثر سازي سود برقرار است). اما ايا ترجيجات اين دو گروه در طول تاريخ يكسان است؟ مسلما نه مثلا در همين مورد، شتر در آن زمان بسيار مرجح و ارزش بسيار بالايي داشته چرا؟ چون بسياري از نياز هاي آن زمان را برطرف ميكرده و شايد زندگي انسان بدون شتر  اگر تداوم مي يافت به سختي اداره مي شد در حالي كه در حال حاظر شتر فقط تامين كننده گوشت خوراكي است. پس ارزش گزاري روي شتر سخت است به همين خاطر محاسبه درهم و دينار آن زمان با تومان اين زمان سخت است و محاسبه آن كار ساده اي نيست.

محاسبه ارزش كنوني مهرالسنه

براي اينكه ما بتوانيم مبلغ مهريه حضرت زهرا ( كه بر اساس روايات متعدد در زمان پيامبر و بعد از پيامبر به عنوان پايه مهر و سنت حضرت قرار گرفته ) را به ارزش و واحد پول امروزي بيان كنيم روشهاي مختلفي دارد كه به برخي از آن اشاره ميكنم و با محاسبه ان در آخر اختلافات قيمتي آن را ميبينيم

ابتدا ميدانيم كه مهريه حضرت زهرا به قيمت 500 درهم بوده ( قيمت يك زره جنگي كه پيامبر به اميرالمومنين دستور ميدهد بفروشد و حضرت امير به قيمت 500 درهم ميفروشند) حال بايد قيمت 500 درهم آن زمان را به واحد امروزي تبديل كنيم

براي اين كار چند روش وجود دارد

الف) ما ميتوانيم از شاخص ppp (purchasing power parity ) استفاده كنيم(براي مطالعه بيشتر) به اين صورت كه مثلا نسبت يك درهم به يك كالا را در صدر اسلام مشاهده كنيم و سپس قيمت همان كالارا در حال حاضر مشاهده كنيم سپس با تقسيم اين دو واحد بر يكديگر نرخ برابري قدرت خريد يا شاخص ppp بدست ميايد اين شاخص به ما ميگويد اگر مثلا گوسفند در صدر اسلام 10 درهم بوده و الان 100 هزار تومان پس یک درهم آن زمان برابر ده هزار تومان الان است . ما اين نسبت هارا ميتوانيم از حكم ديه استخراج كنيم به اتفاق اكثر علماي شيعه و سني ديه يك مرد بالغ وعاقل به يكي از اقلام شش گانه زير است.(رجوع شود به رساله عمليه) .

1 )يكصد شتر (6 ساله). 2) دويست گاو . 3) يكهزار گوسفند . 4) يكهزار دينار طلا به وزن يك مثقال شرعي به اندازه 18 نخود. 5) ده هزار دهم كه هز ده درهم يك دينار است . 6) دويست حله با پارچه يمني

با فرض برابري ارزش شش اقلام فوق ما ميتوانيم با استفاده از 6 اقلام فوق برابري قدرت خريد درهم را بر حسب هر يك از اقلام فوق بدست اورده و سپس قيمت هاي محاسبه شده نهايي را با يكديگر مقاسبه كنيم حتي ميتوان ميانگيني از نرخ هاي محاسبه شده بدست اورد و يا يك كالا را اصل گرفت و نرخ بدست امده از آن را ملاك قرار داد ( زيرا برخي از فقها معتقدند كه يكصد شتر مبلغ اصلي ديه است و بقيه كالاهاي پنج گانه براي سهولت بيان شده و مبلغ امروزي ديه بايد بر اساس يكصد شتر محاسبه شود)

در محاسبه اي كه بر اساس مثقال طلا به قيمت ۹۶ هزار تومان انجام دادم مبلغ كنوني ۵۰۰ درهم ۴ ميليون و ۸۰۰ هزار تومان درومد.

اما اشكالات جدي به اين روش وارد است اولا اينكه شاخص برابري قدرت خريد بيشتر براي دومنطقه مختلف در يك زمان كه داراي واحد پولي مختلف هستند بكار ميرود نه براي دو دوره تاريخي ثانيا اشكالاتي به ارزش تاريخي اين كالاها وارد است يعني ماليت اين كالاها درطول زمان قابل تغيير است زيرا ما در شاخص ppp فرض ميكنيم مثلا ارزش يك شتر در صدر اسلام وحال حاضر يكسان است در حاليكه اينگونه نيست زيرا در طول زمان شدت ارضاي نياز و موارد استفاده ( قيمت يك كالا به ضرورت و كارايي آن در زندگي انسان بستگي دارد) اين كالاها در حال تغييرو تحول است مثلا اگر در زمان پيامبر قيمت ديه 100 شتر بوده شتر در آن زمان براي عرب باديه نشين آنروز بسيار با ارزش بوده بطوريكه زندگي بدون شتر درآن زمان فلج مي شده و امكان ادامه ان به سختي ممكن بوده پس اين شاخص نميتواند ملاك خوبي بوده باشد

ب) اگر ما فرض كنيم ديه در جمهوري اسلامي مطابق با شرع و قواعد شرعي وضع شده باشد ميتوان قيمت درهم را محاسبه كرد مثلا در ديه در پايان سال 1386، 40 ميليون تومان اعلام شده و اگر ديه در صدر اسلام 10 هزار درهم باشد ميتوان گفت قيمت هر درهم 4 هزار تومان است پس قيمت مهريه حضرت زهرا 2 ميليون تومان اسست ، اشكالي كه به اين روش ميتواند وارد باشد بر روش محاسبه دولتي ديه متمركز است كه همان اشكال روش قبل ميتواند بر آن وارد باشد كه اين محاسبه بر اساس برابري ماليت كالا در صدر اسلام و حال حاضر باشد اما ما با فرض صحت ثبوتي اين محاسبه عمليات جبري خود را انجام ميدهيم .

یا نوشت: این پست هم در تکمیل این موضوع نوشته ام.